به پرتال ثبت شرکت ارشیا خوش آمدید امروز : چهارشنبه ، 7 تیر 1396

ثبت شرکت

وضعيت اشتغال از سال 1365 تا سال 1385 (1)

 

 

وضعيت اشتغال از سال 1365 تا سال 1385 (1)

 وضعيت اشتغال از سال 1365 تا سال 1385 (1)

  

بررسي وضعيت اشتغال در برنامه هاي اقتصادي دولت هاي بعد از انقلاب ( مطالعه ي موردي برنامه هاي سوم و چهارم توسعه ي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي )

چکيده:

انقلاب اسلامي به عنوان يک انقلاب معنوي و ديني هيچ گاه از توجه به معيشت و اقتصاد شهروندان غافل نمانده است. نکته اي که در اولين سرود جمهوري اسلامي با نويد « دين و دنيا » مورد تأکيد قرار گرفته، در امور گوناگون از جمله در قانون اساسي توجهي تام و تمام يافته است. از همين رو سياست هاي اقتصادي در قانون اساسي و قوانين موضوعه بعدي جايگاه خاصي داشته و از آن جمله اشتغال در طول اين ساليان از دغدغه هاي مهم دولتمردان و نمايندگان بوده است. با چنين رويکردي و توجهي نوشته ي حاضر بر آن است تصوير و تحليلي از وضعيت نيروي کار و اشتغال در سي سال اخير ايران ارائه دهد. اين تحقيق روند تحولات نيروي کار جمعيت ايران را طي سال هاي بعد از انقلاب بررسي کرده و اطلاعات مورد نياز آن نتايج آمار و ارقام سرشماري هاي عمومي نفوس و مسکن از سال هاي 1365 تا 1385 است.
در سال هاي اخير اشتغال و بيکاري جوانان و زنان و فارغ التحصيلان اهميت روزافزون يافته و به يکي از موضوعات اصلي جامعه تبديل شده، به طوري که بسياري از کارشناسان دهه ي هشتاد را دهه ي اشتغال مي نامند. از همين رو سعي گرديده موضوع اشتغال با تأکيد بر برنامه هاي توسعه اقتصادي و اجتماعي و سند چشم انداز افق 1404 کشور مورد بررسي قرار گرفته و از طريق تحليل و بررسي منابع موجود نظير: قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، سند چشم انداز 1404، برنامه ي اول، دوم، سوم و چهارم توسعه و ...، مقوله اشتغال کشور با تأکيد بيشتر بر برنامه ي سوم و چهارم توسعه، مورد بررسي قرار گيرد. نتايج حاصل بيانگر اين است که با شرايط حاکم، اشتغال اولويت اوليه را در برنامه هاي توسعه ي کشور داشته و بر اين اساس ضرورت اشتغال زايي و رفع بيکاري جوانان مورد تأکيد نظام قرار دارد. يافته هاي پژوهش حاضر نشان مي دهد براي دست يافتن به اشتغال کامل لازم است برنامه ي تضمين اشتغال در کشور اجرا و نگرشي سازنده به شيوه ي بهره گيري از منابع انساني انجام گيرد.

واژگان کليدي:

اشتغال، بيکاري، برنامه ي سوم توسعه، برنامه ي چهارم توسعه، سند چشم انداز 1404، دولت ها

بيان مسأله

اشتغال يکي از نيازهاي هميشگي بشر است و بالتبع بيکاري يکي از مهمترين مشکلات جوامع بشري به شمار مي رود. انديشه ي تضمين اشتغال از سده ي هفدهم ميلادي به ميان آمده است و پس از انقلاب صنعتي فراهم ساختن فرصت هاي شغلي اهميت بسياري يافته است ( اکبرپور 1382، 153 ).
بر اساس اصل 43 قانون اساسي تأمين نيازهاي اساسي مانند مسکن، خوراک، پوشاک، بهداشت، درمان، آموزش و پرورش و امکانات لازم براي تشکيل خانواده براي همه از وظايف دولت بوده و از طرف ديگر تأمين شرايط و امکانات کار براي همگان به منظور رسيدن به اشتغال کامل و قرار دادن وسايل کار در اختيار همه ي کساني که قادر به کار هستند، از جمله وظايف دولت شمرده شده است. از سوي ديگر، اهميت نقش اشتغال مولّد در کاهش فقر و گسترش عدالت اجتماعي بر کسي پوشيده نيست. رشد و استمرار پيشرفت يک جامعه بدون وجود کار مولّد و سودآور براي اعضاي آن جامعه غير ممکن است. تأمين نيازهاي مادي و معنوي هر انسان از جمله غذا، مسکن، تشکيل خانواده، برخورداري از امکانات تفريحي و ارتقاي سطح دانش و حفظ سلامت جسم و روان و ... نيازمند پول و درآمد بوده و خود درآمدزايي نيز مستلزم داشتن کار و فعاليت مي باشد. بنابراين با توجه به مطالب مندرج در اصل 43 قانون اساسي مي توان گفت شغل شرافتمندانه و مولّد به عنوان يکي از نيازها و حقوق انساني در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران مورد تأکيد قرار گرفته است ( جهانگير 1380، 42 ).
آنچه امروز به عنوان بيکاري نسل جوان کشور گريبانگير جامعه شده در واقع حاصل کم توجهي به مسأله اشتغال در دهه هاي اخير است. سياست هايي که ميراث شوم وابستگي هاي رژيم پيشين و معضلات تحميلي حاصله از جنگ تحميلي و ضد انقلاب است. بر اين مبنا، در دو دهه ي اخير معضل بيکاري يکي از چالش هاي اصلي کشور به شمار رفته و لازم است به اين معضل به عنوان يکي از مهمترين عوامل و آسيب هاي اجتماعي کشور توجه بيشتري نشان داد.
پس از پيروزي انقلاب اسلامي، کشور نيازمند اجراي برنامه هايي براي توسعه ي اقتصادي - اجتماعي خود بود. از همين رو يکي از اين برنامه ها توجه به مسأله اشتغال و رفع معضل بيکاري بوده است. از آنجا که يکي از مباحث مهم در ارتباط با توسعه، مسأله اشتغال است و کشور ايران نيز جزو کشورهاي در حال توسعه مي باشد، بنابراين لزوم اتخاذ برنامه هاي مرتبط و مفيد در زمينه ي رفع معضل بيکاري و اشتغال جوانان لازم و ضروري به نظر مي رسد. در تحقيق حاضر سعي شده ابتدا با ارائه ي تعريف مختصري از اشتغال و بيکاري، معيارها و انواع آنها، ضمن بررسي مؤلفه هاي تأثيرگذار در مبحث اشتغال، برنامه هاي اقتصادي - اجتماعي کشور مورد بررسي قرار گيرد. فرضيه ي اصلي در اين پژوهش عبارت است از اينکه با توجه به پويايي و جوان بودن انقلاب اسلامي ايران و جمعيت فعال آن، دولت هاي بعد از انقلاب با اتخاذ برنامه هاي توسعه ي اقتصادي - اجتماعي تا حدي توانسته اند با استفاده از افزايش روند خصوصي سازي، اعطاي تسهيلات و ديگر اقدامات انجام شده در زمينه ي ايجاد اشتغال و مقابله با معضل بيکاري اقدامات قابل ذکري را انجام بدهند. با اين همه تا رفع معضل بيکاري و اشتغال جمعيت فعال کشور راه درازي در پيش است. در مقاله ي حاضر متغير مستقل برنامه ي دولت هاي بعد از انقلاب اسلامي به ويژه برنامه ي سوم و چهارم توسعه در زمينه ي اشتغال و متغير وابسته اشتغال زايي مي باشد.

تعريف مفاهيم و شاخص هاي اشتغال

کار:

آن دسته از فعاليت هاي اقتصادي، فکري يا بدني که به منظور کسب درآمد نقدي يا غيرنقدي صورت پذيرد و هدف از آن توليد کالا يا ارائه ي خدمات باشد، کار محسوب مي شود فعاليت هايي نظير خانه داري، تحصيل و ورزش ( غيرحرفه اي ) کار به حساب نمي آيند ( طباطبايي 1380، 49 ).
البته لازم به ذکر است معمولاً يک حد پايين بين 10 تا 15 سال براي نيروي کار در نظر گرفته مي شود. در آمارگيري هاي نمونه اي که در ايران انجام مي شود، اين محدوده ي سني 10 سال ( فقط افراد بالاي 10 سال شامل نيروي کار مي باشند ) و براي مقياس بين المللي اين محدوده ي سني 15 سال است ( همو، 49 ).

نيروي کار ( جمعيت فعال ):

نيروي کار شامل کليه ي افرادي است که داراي شرايط لازم براي قرار گرفتن در جمع شاغلان و بيکاران را داشته باشند ( همو، 49 ).
بنا به تعريف کنفرانس بين المللي آمارشناسان، جمعيت فعال متشکل از زنان و مرداني است که نيروي آماده اي را براي توليد کالاها و خدمات مؤثر تشکيل مي دهند. جمعيت فعال از دو زير مجموعه ي زير تشکيل شده است:
1. جمعيت فعال از نظر اقتصادي که خود مشتمل بر جمعيت فعال شاغل و جمعيت فعال بيکار جوياي کار است.
2. جمعيت غيرفعال از نظر اقتصادي جمعيت خانه دار، محصل داراي درآمد بدون کار، بازنشسته، ساير و اظهار نشده را شامل مي شود ( فتحي 1388، 7 ).

بيکار:

بيکار به تمام افراد 10 ساله و بيشتر اطلاق مي شود که:
- در هفته ي مرجع (3) فاقد کار باشند ( داراي اشتغال مزدبگيري يا خوداشتغالي نباشند. )
- در هفته ي مرجع يا هفته بعد از آن براي کار آماده باشند. يعني براي اشتغال مزدبگيري يا خوداشتغالي آماده باشند.
- در هفته ي مرجع و سه هفته قبل از آن جوياي کار باشند و يا اينکه اقدامات مشخصي را به منظور جستجوي اشتغال مزدبگيري يا خوداشتغالي به عمل آورده باشند ( همو، 4 ).

جمعيت بيکار:

ميسر نشدن کار در حالي که شخص توان و تقاضاي کار را داشته باشد، بيکاري ناميده مي شود. بيکاري به عنوان يک مسأله ي دشوار اقتصادي و اجتماعي زماني مطرح مي شود که تعداد زيادي از افراد واقع در سن کار نتوانند براي مدت زمان معين شغلي به دست آورند ( همو، 8 ).

شاغل:

طبق تعريف سازمان بين المللي کار، شاغل به فردي گفته مي شود که حداقل داراي 10 سال سن بوده و در طول يک زمان مشخص او را بتوان جزو شاغلان مزدبگير و يا خوداشتغال محسوب نمود. در ايران معيار زمان مشخص يک هفته قبل از زمان آمارگيري مي باشد و استاندارد بين المللي نيز همين يک هفته مي باشد ( طباطبايي 1380، 49 ).
البته تمام افراد 10 ساله و بيشتر که در طول هفته ي مرجع طبق تعريف کار حداقل يک ساعت کار کرده باشند يا بنا به دلايلي به طور موقت کار را ترک کرده باشند، شاغل محسوب مي شوند. شاغلان به طور عمده شامل خوداشتغالان و مزدبگيران يا حقوق بگيران هستند. همچنين افراد زير شاغل محسوب مي شوند:
- افرادي که بدون دريافت مزد براي يکي از اعضاي خانواده ي خود که با وي نسبت خويشاوندي دارند، کار مي کنند.
- کارآموزاني که فعاليتي در ارتباط با مؤسسه ي محل کارآموزي خود انجام مي دهند، يعني به طور مستقيم در توليد کالا و خدمات سهيم هستند.
- محصلاني که در هفته ي مرجع مطابق تعريف، کار کرده اند.
- تمام افرادي که در نيروهاي مسلح به صورت کادر دائم و يا موقت خدمت مي کنند ( فتحي 1388، 4 ).

اشتغال:

به معناي استخدام يا مشغول بودن به کار همراه با کسب درآمد است. البته در اينجا بايد گفت که واحد ارزيابي وضعيت اشتغال فرد مي باشد. موضوع ديگر زمان سنجش مي باشد. زمان سنجش وضعيت اشتغال معمولاً در يک دوره ي کوتاه مدت ( يک هفته قبل از زمان سنجش ) ارزيابي مي گردد ( همو، 4 ).
از آنجايي که اشتغال منبع عمده ي درآمد افراد جامعه مي باشد، آمارهاي مربوط به اشتغال مي تواند به عنوان عاملي در تنظيم و اريابي سياست هاي اقتصادي دولت به منظور ايجاد درآمد، توزيع مناسب درآمد و کاهش فقر مورد استفاده قرار گيرد ( طباطبايي 1380، 46 ).

انواع اشتغال

- اشتغال تمام وقت:

به کاري گفته مي شود که ساعات مقرر و معمول کار را به صورت پيوسته شامل گردد. قانون کار ايران 8 ساعت روزانه و 44 ساعت کار در هفته را تعيين و اعلام نموده است ( جهانگير 1390 ).

- اشتغال پاره وقت:

به اشتغال منظم و اختياري براي يک دوره ي روزانه يا هفتگي گفته مي شود که مدت آن کمتر از ساعات کار معمول و به فراخور ماهيت کار تعيين مي شود.

- اشتغال مزدبگيري:

هر نوع استخدام در بخش دولتي يا مؤسسات بخش خصوصي در برابر مزد، حقوق، پاداش و انواع دريافت هاي قانوني را اشتغال مزدبگيري مي گويند.

- اشتغال غيرمزدبگيري ( خوداشتغالي ):

در اين نوع اشتغال افراد در استخدام کارفرماي معيني نيستند و به صورت مستقل و آزاد براي خود کار مي کنند. آنها با اتکا به توان شخصي، ابتکار و خلاقيت خود به کارهاي توليدي يا خدماتي و در نتيجه کسب درآمد مي پردازند. اين گونه اشتغال فرد را به تدريج آماده ي کسب توانايي هاي لازم براي ورود به فعاليت هاي بزرگتر و گسترده تر مي نمايد ( فاتحي 1388، 190-189 ).

- اشتغال ناقص:

بنا به تعريف سازمان بين المللي کار، فردي شاغل محسوب مي شود که در دوره ي مورد بررسي ( يک هفته قبل از زمان پرسش ) حداقل يک ساعت فعاليت اقتصادي داشته باشد. بنابراين بيکاري به معني فقدان کلي کار است و از آنجايي که در تعاريف ارائه شده اشتغال بر بيکاري اولويت دارد، بدين معني که چنانچه فردي حتي مدت کوتاهي ( در هفته ي گذشته ) نيز فعاليت اقتصادي داشته است، شاغل محسوب مي شود. در نتيجه ي چنين وضعيتي، فردي که داراي فقدان جزئي کار است، در نتايج آماري کاملاً مشخص نمي شود و و بدين ترتيب مفهوم اشتغال ناقص مطرح مي شود. اشتغال ناقص در دو حالت تعريف شده که عبارت است از: حالت اول، اشتغال ناقص آشکار، يعني زماني که فرد داراي حجم اشتغال ناکافي باشد و حالت دوم، اشتغال ناقص پنهان، هنگامي است که فرد داراي درآمد پايين، عدم استفاده از مهارت، بهره وري پايين و نظاير آن باشد ( طباطبايي 1380، 53 ).

- بد اشتغالي:

مسأله ي ديگري که در برآوردهاي آماري اشتغال را با نارسايي مواجه کرده، وجود نوعي بداشتغالي و حذف نيروهاي شايسته است که باعث شده جويندگان کار به سمت مشاغل کاذب و خوداشتغالي نامطمئن هجوم آورده و ساختار اشتغال و روند آن را تغيير دهند. در اين ميان بداشتغالي، يعني عدم انطباق بين شغل و مهارت نيروي کار از مهمترين دلايل نارسايي ساختار اشتغال در کشور است.

بيکاري:

زماني که فرد توانايي و ميل به کار کردن دارد، ولي نمي تواند شغل مناسب با شرايط و انتظارات معقول و منطقي خود را پيدا کند.

انواع بيکاري

- بيکاري پنهان:

بيکاري حاصل از کاهش ساعات کار يا به کارگيري افراد بيش از نياز و به عبارت ديگر بيکاري حاصل از کاهش اشتغال است.

- بيکاري فصلي:

بيکاري حاصل از تغييرات موسمي و فصلي در دوره اي مشخص از زماني که مي تواند در نتيجه ي تغييرات طرف تقاضاي محصول نيز باشد.

- بيکاري ساختاري:

بيکاري ناشي از عدم از عدم تناسب کميت و کيفيت عرضه ي نيروي کار با ساختار و بنيان هاي اقتصادي مي باشد.

- بيکاري اصطکاکي:

بيکاري اي است که فرد با توجه به وجود تقاضا براي اشتغال وي به دليل عدم برخورداري از مهارت لازم و مناسب به صورت موقت بيکار مي ماند.

- بيکاري دوره اي:

بيکاري ناشي از کاهش در حجم تقاضاي کار مؤثر بر توليد کالا و ارائه ي خدمات است که معمولاً با رکود اقتصادي همراه مي باشد.

- بيکاري نهادي:

بيکاري ناشي از قوانين کشور است.

- بيکاري ارادي:

زماني است که نيروي فعال با وجود شغل و تقاضا براي کار حاضر به کار کردن با دستمزدهاي فعلي نيست.

- بيکاري غيرارادي:

هنگامي که نيروي فعال با دستمزدهاي فعلي حاضر به کار کردن هست، ولي شغلي نمي يابد ( فاتحي 1388، 167-166 ).

نرخ اشتغال:

نرخ اشتغال از نسبت افراد شاغل به مجموع جمعيت شاغل و بيکار است و به درصد بيان مي شود ( طباطبايي 1380، 50 ).

نرخ بيکاري:

نرخ بيکاري عبارت است از نسبت افراد بيکار به مجموع جمعيت شاغل و بيکار که به درصد بيان مي شود ( همو، 45 ).

ويژگي هاي جمعيتي و روش هاي جمع آوري اطلاعات مربوط به اشتغال و بيکاري در ايران

ايران کشوري است که از منابع طبيعي ارزشمند و نيروي کار فراوان برخوردار است ولي به سبب نقش مهم نفت در تأمين نيازهاي ارزي کشور نرخ مشارکت جمعيت در نيروي کار ايران در مقايسه با ديگر کشورهاي در حال توسعه پايين است. به طور کلي بازار کار ايران با ويژگي ها و مشخصه هايي همچون بالا بودن نرخ بيکاري، روند رو به رشد بيکاري فارغ التحصيلان دانشگاهي، افزايش طول مدت زمان بيکاري، پايين بودن نرخ مشارکت، گسترش بخش خدمات، حضور کمرنگ زنان در بازار کار و ... مشخص مي شود ( اکبرپور 1382، 6 ).
متأسفانه در ايران آمارگيري از نيروي کار، سابقه ي چندان طولاني ندارد و در اين زمينه فعاليت هاي مهمي صورت نگرفته است. وزارت کار، اطلاعات افرادي را که جهت کار به مراکز کاريابي مراجعه مي کنند، جمع آوري مي کند. اين اطلاعات اما نمي تواند تصوير روشن و دقيقي از ميزان نيروي کار يا نرخ بيکاري نشان بدهد. در چند سال گذشته مرکز آمار ايران نمونه گيري طرح اشتغال و بيکاري را به اجرا درآورد. اين طرح معمولاً در آذرماه هر سال انجام شده است ( طباطبايي 1380، 48 ).
به طور کلي اطلاعات مربوط به شاغلين از چهار منبع عمده زير به دست مي آيد که عبارت اند از:
1. آمارگيري نمونه اي از خانوارها.
2. آمارگيري به طرق سرشماري از بنگاهها.
3. برآورد رسمي ملي.
4. اطلاعات ثبت شده مربوط به شاغلين در طرح هاي تأمين اجتماعي ( همو، 46 ).
اطلاعات مربوط به بيکاران نيز از چهار منبع متفاوت به شرح زير جمع آوري مي شود:
1. آمارگيري نمونه اي از نيروي کار.
2. برآوردهاي رسمي ملي.
3. آمارهاي مربوط به بيمه هاي تأمين اجتماعي

 

 

جهت کسب اطلاعات بیشتر با شماره 09128069819 و یا ایمیل info@arshiyagroup.ir ماس حاصل فرمایید و یا به شماره 500011008069819 پیامک ارسال فرمایید

دفاتر پستی منتخب

موضوع : مقالات

تاریخ : 17-11-1393, 22:00

 

رهگیری پرونده ثبت شرکت
دفاتر پستی منتخب

ثبت شرکت سهامی خاص :
اطلاعیه ها و اخبار
نظرسنجی
به نظر شما مناسب ترین شرکت برای شروع فعالیت اقتصادی کدام شرکت می باشد ؟
شرکت محدود
شرکت خاص
موسسه
شرکت تعاونی
قالیشویی در شهران|درب ضد سرقت|کرکره برقی|ایزوگام|کفسابی