به پرتال ثبت شرکت ارشیا خوش آمدید امروز : شنبه ، 3 آبان 1399

گذشته، حال و آینده‌ی روابط دو کشورِ ایران و پاکستان

مقدمه

از بدو استقلال پاکستان در سال 1947م، همواره نظامیان نقش تعیینکنندهای در قدرت سیاسی این کشور داشته و بارها حکومت را بهدست گرفته اند، به طوری که طی بیش از دو سومِ عمر این کشور، حکومت در دست نظامیان بوده است و تنها یک رئیس جمهور توانسته است که دوران ریاست جمهوری خود را بهصورت قانونی به پایان برساند و سایر دولتها یا از طریق کودتا سرنگون و یا با فشار ارتش مجبور به استعفا شدهاند. دولت حزب «مردم» برای اولین بار در سال 2013م به طریق قانونی، عمر پنج سالهی خود را به پایان رساند و از طریق انتخابات، حکومت را به حزب «مسلم لیگ»، شاخهی «نواز شریف» واگذار نمود. سیاستمداران و رسانههای پاکستان این امر را مدیون ارتش دانسته و اعلام کردهاند که ارتش با حمایت از دموکراسی اجازه داده است تا پاکستان روند دموکراسیسازی را با موفقیت طی کند و علیرغم اینکه چندین بار شرایط کشور بحرانی شده و شرایط برای کودتا آماده بوده، ولی ارتش در این مورد خویشتنداری به خرج داده است (و شاید هم حکومت در مقابل ارتش کوتاه آمد). طی سالهای اخیر فرماندهان ارتش همواره اعلام کردهاند که از روند دموکراسی استقبال خواهند نمود.

واقعیت غیر قابل انکار دیگر در مورد پاکستان، نفوذ سنتی انگلیس و کشورهای عربی بهویژه عربستان سعودی در این کشور، گسترش نفوذ آمریکا در پاکستان طی دورهی جنگ سرد و پس از آن، دخالت بیگانگان در بلوچستان و تقویت گروههای تروریستی در مرزهای شرقی این کشور میباشد. علیرغم تلاشهای دو طرف جهت گسترش روابط، موضوعات فوق همواره روابط دو کشور را تحت تأثیر خود قرار داده است.

1. تاریخچه و فراز و فرودهای روابط سیاسی، اقتصادی و نظامی پاکستان و جمهوری اسلامی ایران

1-1- قبل از انقلاب اسلامی

رژیم شاهنشاهی ایران و جمهوری اسلامی پاکستان از گذشته روابط خوبی با یکدیگر داشتهاند و دولت وقت ایران در جنگ هند و پاکستان (1965م) از هرگونه کمکی به همسایهی خود دریغ نورزید و در بحران 1971م و استقلال بنگلادش نیز ضمن تلاش جهت جلوگیری از بروز جنگ، کمک­های فراوانی در اختیار پاکستان قرار داد. بهطور کلی تا قبل از پیروزیِ انقلاب اسلامی حدود 16 قرارداد بین دو کشور در زمینههای مختلف امضا شد که لغو روادید دارندگان گذرنامهی سیاسی (1974م) از آن جملهی است.

1-2- اوائل انقلاب تا پیروزی طالبان در افغانستان (سال 1373هـ.ش)

1-2-1- در زمان اوجگیری انقلاب اسلامی در ایران، «ضیاءالحق»؛ رئیسجمهور وقت پاکستان، خطاب به حضرت امام خمینی (ره) نامهای مبنی بر به رسمیت شناختن نظام جدید جمهوری اسلامی ایران نوشت که در روز 21 بهمن 1357هـ.ش توسط کاردار این کشور در تهران تسلیم «مهندس بازرگان»؛ نخستوزیر دولت موقت ایران شد.

-2-2- پاکستان برای اعلام مواضع دوستانه نسبت به ایران، در تحریم اقتصادی غرب علیه جمهوری اسلامی ایران شرکت ننمود.

1-2-3- در جریان جنگ عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، پاکستان موضع نسبتاً بیطرفانهای اتخاذ نمود و بندر «کراچی» را جهت رساندن انواع کالا به کشورمان در اختیار جمهوری اسلامی ایران گذاشت

1-2-4- روابط دو کشور در دوران ضیاءالحق ارتقا پیدا نمود، تا اینکه رئیسجمهور وقت جمهوری اسلامی ایران؛ حضرت آیتا... خامنهای از پاکستان دیدار نمودند و بیش از دو میلیون نفر از ایشان استقبال کردند.

-2-5- بهمناسبت ارتحال حضرت امام خمینی (ره)، دولت پاکستان 10 روز عزای عمومی اعلام و پرچمهای خود را نیمه افراشته نمود و «غلام اسحاقخان»؛ رئیس جمهور وقت پاکستان نیز در مراسم ارتحال امام خمینی (ره) در تهران شرکت کرد.

1-2-6- سفرهای متقابل رئیس جمهور، نخستوزیر، رئیس مجلس، وزیران کشور، خارجه، نفت، کشاورزی، بهداشت و آموزش پزشکی، بازرگانی، علوم و آموزش عالی، آب و برق، راه، ارتباطات، مسئولین محیط زیست، مسئولین امور اقلیتها، دبیر کل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، دبیر محترم شورای نگهبان (آیت ا... جنتی)، رؤسای سازمانهای اطلاعاتی و رئیس دیوان عالی میان دو کشور ایران و پاکستان، نمادی از روابط دوستانه و برادرانه میان دو کشور بوده است.

1-2-7- در سال 1992م بهدنبال انصراف الجزایر، پاکستان بهعنوان حافظ منافع جمهوری اسلامی ایران در آمریکا انتخاب شده و در سال بعد نیز عهدهدار حفاظت از منافع کشورمان در الجزایر شد.

-2-8- جمهوری اسلامی ایران و پاکستان دو کشور مهم و بازیگر در منطقهی جنوب غرب آسیا بوده که دارای مرزهای مشترک هستند و هر دو از موقعیت راهبردی خوبی برخوردار میباشند. از این رو پس از اینکه جمهوری اسلامی ایران در سال 1363هـ .ش از پیمان نظامی «سنتو» خارج شد، یک پیمان اقتصادی جدید به نام E.C.O (اکو) بین سه کشور ترکیه، جمهوری اسلامی ایران و پاکستان بهوجود آمد. لازم به ذکر است که پاکستان درسال 1354 هـ.ش از پیمان سنتو خارج شده بود.

1-3- پیروزی طالبان در افغانستان (سال 1373هـ.ش) تا سفر مشرف به جمهوری اسلامی ایران (1378هـ.ش)

1-3-1- تحت تأثیر تبلیغات منفی غرب، برداشت نادرست پاکستان از صدور انقلاب اسلامی، اظهارات برخی رسانهها در داخل کشور درخصوص وابسته بودن «ژنرال ضیاءالحق» و توصیه به مردم پاکستان جهت سرنگونی وی به این سردی روابط دامن زد. از سوی دیگر ضیاءالحق به توصیهی آمریکا بهدنبال تشکیل گروههای جهادی برای مقابله با شوروی بود که این امر با شکست شوروی و خروج آن از افغانستان، زمینهساز حکومت طالبان در افغانستان گردید. از طرفی ایران بهعنوان یک کشور مسلمان و شیعه از عملکرد طالبان ناراضی بود و لذا روابط حسنهای با این گروه برقرار نکرد و به مخالفت با آن پرداخت. با افزایش تخاصم طالبان نسبت به ایران به دلایل مختلف، این گروه سرانجام در 17 مرداد 1377هـ.ش طی حملهای وحشیانه به سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران در شهر «مزارشریف» افغانستان، هشت دیپلمات و یک خبرنگار ایرانی را -که همگی از مصونیت حرفهای برخوردار بودند- برخلاف عرف بینالملل دستگیر و به شکل مظلومانهای به شهادت رساند. در این ماجرا، مقامات پاکستانی علیرغم اینکه در میان نیروهای جهادی در افغانستان نفوذ داشتند، اعلام بی طرفی نموده و هیچگونه اقدامی در این رابطه انجام ندادند که این امر باعث ایجاد سردی در روابط بین دو کشور گردید.

1-3-2- «شهید صادق گنجی» در حالی که روزهای پایانی ماموریت خود را بهعنوان رایزن فرهنگی در پاکستان میگذراند، در آستانهی مراسم تودیعی که روز 28 آذرماه 1369هـ.ش شمسی در لاهور پاکستان توسط شاعران و نویسندگان پاکستانی برپا کرده بودند، توسط شاخهی نظامی «سپاه صحابه» مقابل درب هتل مراسم ترور شد. گنجی مسئولیت کنسولگری و خانهی فرهنگ ایران را در مولتان (لاهور)  پاکستان از سال 1365هـ.ش تا 1369هـ.ش بر عهده داشت و در زمان فعالیت در پاکستان از نفوذ زیادی در میان گروههای شیعه و سنی برخوردار بود.

1-4- از سفر ارتشبد مشرف به تهران (17/9/1378هـ.ش) تا شکلگیری گروه جندا... (1382هـ.ش)

1-4-2- پس از سفر ژنرال مشرف، پاکستان و ج.ا.ا در زمینههای سیاسی،  نظامی و دفاعی از روابط حسنهای  برخوردار شدند و فضای مناسبی نیز برای توسعهی روابط فرهنگی ایجاد گردید.

1-4-3- نیروهای امدادی ارتش کشور پاکستان در سال 1382هـ.ش به هنگام زلزلهی شهرستان بم به کمک زلزلهزدگان شتافت و متقابلاً نیز جمهوری اسلامی ایران در زلزلهی سال 1384هـ.ش در مناطق شمالی و کشمیر پاکستان کمکهای ارزندهای به پاکستان ارائه نمود

1-5- شکلگیری گروه جندا... به سرکردگی ریگی (1382هـ.ش) تا دستگیری وی (1388هـ.ش)

1-6- دستگیری ریگی تا شروع کار دولت «نواز شریف»

اکستان نتوانستند در توسعهی روابط با کشورمان توفیق زیادی داشته باشند، ولی تلاشها برای توسعهی روابط کماکان در جهت مثبت ادامه داشت.

1-7- از شروع کار دولت نواز شریف تاکنون

1-7-2- در سفر نواز شریف به جمهوری اسلامی ایران در سال 1393هـ.ش، 8 یادداشت تفاهم و قرارداد امضا شد که شامل مسئلهی انتقال محکومین و زندانیانی که مجازات خود را تکمیل نمودهاند، همکاری دو کشور در خصوص جلوگیری از انتقال غیرقانونیِ پول، تشکیل کمیسیون مشترک مرزی، مبادلهی برنامههای فرهنگی، همکاری در بخش آمار، توسعهی ورزش، همکاری در کنترل آلودگیهای محیط زیست و همکاری سازمانها و بخش های تجاری میگردید دو طرف توافق کردند که اجلاس کمیسیون مشترک اقتصادی دو کشور در سپتامبر سال جاری برگزار و تجارت دوجانبه گسترش داده شود. در همین راستا هماکنون وزیر اقتصاد و هیئت همراه جهت شرکت در اجلاس کمیسیون مشترک اقتصادی در اسلام آباد بهسر میبرند. اخیراً نیز ادامهی مذاکرات خط لوله گاز در دستور کار دو کشور قرار گرفت و مفاد توافقنامهی امنیتی دو کشور نیز در حال اجرا میباشد.

1-7-3- آقای دکتر علی لاریجانی؛ رئیس مجلس شورای اسلامی، پنجشنبه 13/9/1393 به دعوت رئیس مجلس پاکستان برای یک سفر دو روزه  برای مذاکره در خصوص مسائل دوجانبه و موضوعات بینالمللی با همتای پاکستانی خود و دیگر مقامات این کشور به اسلامآباد سفر کرد. همزمان با امضای تفاهمنامههای همکاری مجالس ایران و پاکستان، علی لاریجانی بر عزم ایران برای بهبود وضعیت اقتصادی پاکستان تأکید کرد. لاریجانی با کاشت یک نهال در نزدیکی مجلس ملی پاکستان، آن را نشانهی دوستیِ عمیق و پایدار بین ایران و پاکستان دانست. در ادامه به رسم سنت کشور پاکستان دعایی نیز خوانده شد و از بخشهای مختلف مجلس ملی پاکستان بازدید به عمل آمد. دکتر لاریجانی با رئیس مجلس سنا، رئیس مجلس ملی و «ممنون حسین»؛ رئیس جمهور پاکستان نیز ملاقات نمود. محورهای مهم مذاکرات دکتر لاریجانی با مقامات پاکستان به شرح زیر بوده است:

• افزایش تجارت بین دو کشور، وارد کردن محصولات کشاورزی به جمهوری اسلامی ایران و صادرات فرآوردههای پتروشیمی به پاکستان، هماهنگی جهت رفع مشکلات تجاری در کمیسیون مشترک اقتصادی بین دو کشور که در تاریخ های 17و 18 آذرماه در اسلام آباد برگزار گردید؛

• در خصوص رفع مشکلات در روابط دو کشور، طرفین توافق کردند که این مشکلات حل کنند؛

• تأکید دو طرف بر گسترش روابط دو کشور به عنوان دو کشور دوست، مسلمان و برادر؛

• تاکید بر ضرورت همکاریها برای رفع معضلات کشور افغانستان؛

• تاکید دو طرف برای مبارزه با تروریسم؛

• مذاکره در خصوص اتفاقاتی که در مرزهای دو کشور از سوی اشرار به وجود میآید؛

• مشکلات اجرایی بانکی بین دو کشور و سفر وزیر اقتصاد ایران به پاکستان برای رفع مشکلات بانکی؛

• همزمان با سفر رئیس مجلس شورای اسلامی ایران به اسلام آباد، وزیر نفت و منابع طبیعی پاکستان، از پایان کار خط لولهی صلح تا 2 سال آینده خبر داد؛

• رئیس جمهور پاکستان در دیدار با رئیس مجلس ایران اظهار داشت: «پاکستان متعهد به انجام خط لولهی گاز ایران و پاکستان است و برای افزایش حجم روابط تجاری بین دو کشور باید به افزایش مبادلات تجاری روی آوریم»؛

• در دیگر مواد این تفاهمنامه اشاره شده است که طرفین با در نظر داشتن اهمیت توسعهی همکاریهای بلندمدت در چهارچوب علایق و مشترکات تاریخی و فرهنگی، گسترش مناسبات فیمابین در ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی و امنیتی را مهم برشمردند و در رابطه با نقش مجالس دو کشور در پشتیبانی قانونی و حقوقی مسائل مربوط به این همکاری ها توافق نمودند که برای تمهید سازوکارها و بسترهای قانونی لازم در این راستا همکاری نمایند؛

• در این تفاهمنامه آمده است که طرفین علاقمندی خود را برای هماهنگی و همکاری مجالس دو کشور در مجامع بینالمللی نظیر اتحادیهی بین المجالس جهانی، اتحادیهی مجالس کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی، مجمع مجالس آسیایی، مجمع مجالس کشورهای عضو سازمان اکو و سایر نهادهای پارلمانی منطقهای با هدف اتخاذ مواضع مشترک در قبال موضوعات مهم بینالمللی اعلام داشتهاند.

1-7-4- نوزدهمین نشست کمیسیون مشترک اقتصادی دو کشور در پاکستان با حضور وزیر اقتصاد و دارایی کشورمان به همراه هیئت اقتصادی در تاریخهای 17 و 18 آذرماه برگزار گردید و در این سفر وزیر اقتصاد با نخستوزیر پاکستان و سایر مقامات این کشور در خصوص توسعهی روابط اقتصادی و تجاری دو کشور از جمله تکمیل خط لولهی صلح، صادرات برق به پاکستان، صورتحسابهای پرداخت نشدهی یکصد میلیون دلاری صادرات برق به پاکستان، بحث قرارداد 12 سالهی صادرات روزانه 74 مگاوات برق که از سال 2003م شروع شده و در پایان ماه جاری منقضی میشود، تسریع در اجرایی کردن پروژهی توسعهی خط آهن کویته- تفتان و

• یادداشت تفاهم درخصوص تشکیل کمیتهی مشترک سرمایهگذاری بین ایران و پاکستان؛

• دو مورد یادداشت تفاهم در خصوص خواهرخواندگی بندر شهید رجایی ایران با بندر کراچی پاکستان و بندر چابهار ایران با بندر گوادر پاکستان؛

• یادداشت تفاهم همکاری در زمینهی صنایع دستی؛

• یادداشت تفاهم همکاری میان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران و سازمان توسعهی بنگاههای کوچک و متوسط پاکستان.

خست وزیر پاکستان در دیدار با وزیر اقتصاد کشورمان در تاریخ 18/9/93 اظهار داشت: «حل بحران کمبود انرژی در اولویت کار دولت قرار دارد. در بخش اجرای طرح خط لولهی گاز با ایران و نیز افزایش واردات برق از این کشور جدی هستیم. پاکستان برای احداث 700 کیلومتر خط لوله از بندر گوادر (واقع در 70 کیلومتری مرز ایران) تا منطقهی نوابشاه به توافقهایی اصولی با یک شرکت پیمانکار خارجی رسیده است و خط لولهی 70 کیلومتری از بندر گوادر تا مرز ایران نیز ایجاد خواهد شد».

2. مؤلفههای ثابت و متغیر روابط جمهوری اسلامی ایران با پاکستان

امروزه منافع ملی کشورها، مؤلفههای روابط را تعیین میکند و چه بسا برخی مؤلفههای متغیر روابط با مدیریت درست دو طرف به مؤلفههای ثابت تبدیل گردد و یا بالعکس.

2-1- مؤلفههای متغیر در روابط دو کشور

در شرایط فعلی، موارد زیر را میتوان به عنوان مؤلفههای متغیر در روابط دو کشور نام برد که افزایش و کاهش آن در روابط دو کشور تأثیرگذار است:

2-1-1- میزان گسترش روابط سیاسی، اقتصادی و بهویژه نظامی آمریکا و انگلیس؛

2-1-2-  اختلاف در مواضع و دیدگاههای دو کشور در خصوص افغانستان؛

2-1-3- افزایش بحرانهای داخلی، عدم ثبات سیاسی و فعالیتهای گروههای وهابی، سلفی و تکفیری با حمایت عربستان، امارات، قطر و حمایت برخی کانونهای قدرت از برخی گروههای تروریستی میتواند باعث واگرایی و یا همگرایی شود؛

2-1-4- موضوع هستهای و نفوذ جمهوری اسلامی ایران در منطقه و تبلیغات هلال شیعی؛

2-1-5- نگرانی پاکستان از نفوذ ج.ا.ا درمیان شیعیان این کشور؛

2-1-6- رقابتهای نظامی بهویژه در حوزهی دریایی و هوایی؛

2-1-7- رقابت تجاری در بنادر چابهار و گوادر بهعنوان راه ترانزیت به افغانستان و آسیای میانه؛

2-1-8- حمایت کشورهای غربی و اروپایی از پاکستان در حوزههای تجهیزاتی، اطلاعاتی، مالی و آموزشی و کاهش تهدیدات نظامیِ هند علیه پاکستان که بهطور متعاقب باعث ایجاد احساس عدم نیاز به جمهوری اسلامی ایران در سران پاکستان میگردد؛

2-1-9- ناآرامیهای ایالت بلوچستان و پناهگرفتن اشرار و منافقین جمهوری اسلامی ایران در بلوچستان پاکستان، مورد حمایت قرار گرفتن آنها توسط کشورهای بیگانه مخصوصاً آمریکا و از طرفی عدم برخورد قاطع مسئولین پاکستان در این خصوص.

2-2- مؤلفههای ثابت

2-2-1- ظرفیتهای بالای نظامی و هستهای پاکستان، همسایگی این کشور با افغانستان، همپیمانی پاکستان با کشورهای بزرگ بهویژه آمریکا، موقعیت خاص جغرافیایی پاکستان و همسایگی این کشور با چین، روسیه، هند و جمهوری اسلامی ایران و قابلیت جایگزینی این کشور جهت انتقال انرژی و مبادلات تجاری از کشورهای آسیای مرکزی و چین به سایر کشورها و بالعکس از مؤلفههای ثابت روابط دو کشور میباشد؛

2-2-2- تبادل و توسعهی همکاریهای اقتصادی و تشویق تجار دو کشور برای سرمایهگذاری و ان پروژههای مشترک نظامی، اقتصادی و فرهنگی؛

2-2-3- وابسته شدن این کشور به انرژی جمهوری اسلامی ایران با اجرای پروژهی راهبردی خط لولهی صلح و گسترش صادرات برق از ایران به پاکستان (پاکستان با کمبود انرژی مواجه است

2-2-4- تاکید بر مشترکات فراوان فرهنگی، مذهبی و اجتماعیِ دو کشور و استفاده از ظرفیتهای بالایی که جمهوری اسلامی ایران در این حوزه دارد، مانند عدم پذیرش تفکرات تکفیری و سلفی توسط آحاد مردم و وجود روحیهی استکبارستیزی حتی در داخل ارتش. در رابطه با ادامهی اختلافات جدی میان هند و پاکستان، نیز حمایت صریح مقام معظم رهبری از مسلمانان کشمیر، در نگرش مردم پاکستان نسبت به جمهوری اسلامی ایران تأثیر مثبتی گذاشته است؛

2-2-5- دو کشور پاکستان و جمهوری اسلامی ایران همسایه هستند و خاک و سرزمین غیر قابل تغییر است و از این رو لازم است که همکاریهای مرزی بین استانهای سیستان و بلوچستان و خراسان رضوی با ایالت بلوچستان پاکستان تقویت گردد و دو طرف بر اجرای توافقنامهی امنیتی تاکید کنند.

3. پیشبینی روابط ایران و پاکستان در دورهی نواز شریف

با این شرایط روابط سیاسی، اقتصادی و نظامی دو کشور ایران و پاکستان هیچگاه به مراحل صفر و یا صد نرسیده و در طول تاریخ پاکستان این روند با فراز و فرودهای مواجه بوده است و در زمان دولت نواز شریف نیز این شرایط ادامه خواهد داشت. ایران و پاکستان دو دوست نزدیک هستند و از مشترکات فراوانی برخوردارند. اگر روابط دو طرف در مسیر صحیحی که اکنون در آن قرار گرفته است، پیش برود، در آیندهی نه چندان دور حجم روابط اقتصادی، تجاری و سیاسی این دو کشور همسایه افزایش خواهد یافت.

لازم به ذکر است که اگر چه خواستگاه دولت فعلی و حزب حاکم پاکستان تمایل به سمت کشور عربستان سعودی دارد، اما بهنظر میرسد که روابط سیاسی، اقتصادی و نظامی دو کشور در حال رشد است و این گسترش روابط نیز متأثر از پیشرفت در گفتگوهای هستهای کشورمان با شش کشور مذاکرهکننده، جایگاه منطقهای جمهوری اسلامی ایران، ارادهی مسئولین سیاسی، نظامی و اقتصادی دو کشور برای توسعهی روابط،  کاهش میزان محبوبیت حزب حاکم (حزب نواز شریف) در داخل کشور پاکستان بهدلیل عدم تحقق شعارهای انتخاباتی ، شکست سیاستهای عربستان سعودی در منطقه و بخشش جریمه قرارداد خط لوله صلح به پاکستان از سوی کشورمان میباشد.

منابع:

1- روزنامهی انگلیسیزبان تربیون اکسپرس پاکستان، تاریخهای 20/6/2013م، 3 جولای 2014م و 8 و 9 دسامبر سال 2014م.

2- روزنامهی انگلیسیزبان دان پاکستان تاریخهای 31/12/2012م و  8 و 9 دسامبر سال 2014م.

3- جمعآوری اخبار رسانهها و روزنامههای رسمی پاکستان در سال 2013م و 2014م.

4- روزنامهی انگلیسی زبان پاکستان تودی، تیرماه و آذر ماه سال 93هـ.ش و  8 و 9 دسامبر سال 2014م.

5- مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی:

وجیهالله درویشی

منبع: تبیین

انتهای متن/

تماس با ثبت شرکت ارشیا

موضوع : اخبار » تیتر اخبار » خبرگزاری فارس

تاریخ : 1-10-1393, 08:47

 

تمامی نظرات در کمتر از 12 ساعت پاسخ داده می شود

ارسال نظر


روزنامه رسمی

رهگیری پرونده ثبت شرکت
دفاتر پستی منتخب

ثبت شرکت برای اتباع خارجی

موضوعات پرکاربرد ثبتی :
ثبت شرکت در سراسر ایران

ثبت شرکت در تهران
پشتیبانی ثبت ارشیا