به پرتال ثبت شرکت ارشیا خوش آمدید امروز : یکشنبه ، 25 آذر 1397

ریشه های نظری و فلسفی اقدام پژوهی

بخش اول

چکیده

طبق «رویکرد مکاتب» هر عملی که در تعلیم و تربیت انجام می شود، بر فلسفه ای مبتنی است و از اصول آن استنتاج می شود. اقدام پژوهی، رویکردی در پژوهش های کیفی است که به معلّمان و کارگزاران آموزشی کمک می کند تا به گونه ای پژوهش را با موقعیت تربیتی تلفیق کنند تا بتوانند نقش مستقیم و فوری در موقعیت تربیتی و بهبود فرایند آموزش ایفا کنند و آموزش و پرورش را به نقطة مطلوب مورد نظر برسانند.

هدف از این تحقیق، مطالعة ریشه های نظری و فلسفی اقدام پژوهی با استفاده از روش اسنادی- تحلیلی است. لذا با توجه به ویژگی ها و اهداف و نتایج متعدد اقدام پژوهی(معلم پژوهنده) سه ویژگی و هدف مشترک توصیف و انتقاد از وضع موجود، تأکید بر عمل و تلفیق آن با نظر، و تغییر در جهت مطلوب در نظر گرفته شده و با توجه به آنها، ریشه و پایگاه فلسفی اقدام پژوهی(معلم پژوهنده) در پراگماتیسم، مارکسیسم و نظریه انتقادی استنتاج ، استدلال و تطبیق داده شده است.

بیان مسئله

اقدام پژوهی(معلم پژوهنده) ازجمله دستاوردهای نوپایی است که از سوی پژوهشکده تعلیم و تربیت و شورای تحقیقات استان ها مورد توجه و حمایت قرار گرفته است و افزایش شرکت و استقبال معلمان از طرح ها و برنامه های معلم پژوهنده گواه این مدعاست. اقدام پژوهی، فعالیتی علمی است که در آن فرد حین کار و انجام فعالیت تلاش می کند تا وضعیت نامطلوب را به وضعیتی نسبتاً مطلوب تغییر دهد و هدف کار بهسازی امور و اثربخشی آن است. اقدام پژوهی با نام های دیگر مانند: پژوهش عمل نگرِ مشارکتی، (1) پژوهش مشارکتی، (2) پژوهش عملیاتی، (3) معلم پژوهنده و پژوهش در عمل (4) شناخته می شود. (5)

برای اقدام پژوهی می توان مزایا، اهداف و نتایج متعددی برشمرد. کوهن (6) و مانیون (7) هدف های اقدام پژوهی را در پنج دسته بیان کرده اند:

1. رفع مشکلاتی که در موقعیت های خاص تشخیص داده شده اند یا بهبود بخشیدن به آنها.

2. آموزش ضمن خدمت، مجهز کردن معلّمان به مهارت ها، روش های جدید افزودن بر نیروی تحلیل گرانه و افزایش خودآگاهی آنان.

3. افزودن رویکردهای اضافی یا جدید آموزش و یادگیری به نظام جاری که به طور معمول دافع نوگرایی و تغییر است.

4. بهبود ارتباط بین معلّم عمل گرا و پژوهشگر دانشگاهی و رفع نواقص پژوهش سنتی در دادن دستورالعمل صریح به معلّمان.

5. فراهم آوردن یک روش حلّ مسئله در کلاس درس که از روش غیرعلمی کنونی برتر باشد». (8)

تأثیرات ونتایج اقدام پژوهی را این گونه بر می شمارند:

«آزادی و استقلال رأی و رهایی از قیودات القاء شده توسط دیگران.

کم شدن فاصله بین نظر و عمل و پیوند بین نظرات علمی و کلاس درس.

تقویت پرسشگری و توسعه علمی و نقادی گری وضع موجود و اندیشه ورزی و کسب مهارت.

مشارکت و همفکری با دیگران.

توسعة اجتماعی و برخورداری از پایگاه اجتماعی بالاتر و...» . (9)

تأکید اقدام پژوهی(معلم پژوهنده) بر توانمندسازی (10) و تغییر محیط از طریق عمل توأم با اندیشه(پراکسیس)، همچنین گسترش و استقبال روزافزون از آن در نظام آموزشی کشورمان به این بحث اهمیت می بخشد که اقدام پژوهی (11) (معلم پژوهنده) از چه پشتوانه و پایگاه فلسفی و نظری برخوردار است؟

به بیان دیگر محققان می کوشند به شناسایی اندیشه ها، بنیادها و خاستگاه های فلسفی و نظری روش تحقیق اقدام پژوهی(معلم پژوهنده) (12) بپردازند، و آراء برخی از فیلسوفان و مربیان تربیتی را که پشتوانة نظری این روش تحقیق می باشد که به گسترش آن کمک کرده است، بیان و تحلیل کنند.

محدودیت های تحقیق

1. گستردگی موضوع مورد مطالعه از جنبه های گوناگون و همچنین بر شمردن اهداف و ویژگی های مختلف و متنوع برای اقدام پژوهی باعث تداخل و سردرگمی محققان در جستجوی ریشه های فلسفی آن می شد.

2. ترکیبات گوناگون فلسفه با تعلیم و تربیت در درک ریشه های فلسفی اقدام پژوهی، ابهامات زیادی به وجود می آورد.

3. از محدودیت های عمدة این پژوهش کمبود شدید منابع فارسی، تکراری بودن و استنادهای مکرّر منابع به یکدیگر و کمبود تحقیقات انجام شده داخلی و خارجی مشابه بود، که علی رغم جستجوی فراوان محققان، پژوهش قابل توجهی مشاهده نشد و مقایسه یافته های این پژوهش با سایر پژوهش ها میسّر نگردید.

پیشینه تحقیق

دربارة بنیادهای فلسفی اقدام پژوهی به صورت سازمان یافته و قابل قبول در منابع فارسی مطلبی نیامده، فقط به آنها اشاره ای شده است که شامل موارد زیر می باشد. از دیدگاه آهنچیان (13) از مطالعه ادبیات مربوط به اقدام پژوهی، این استنباط به دست می آید که این رویکرد نوعی پاسخ خردمندانه به نیازهای علمی و اجتماعی انسان است که در بستر زمان، به تدریج شکل گرفته و در عصر حاضر پدیدار شده است. عوامل متعددی در شکل گیری رویکرد اقدام پژوهی موثر بوده اند، از جمله: فلسفة عمل گرا، نظریة سازندگی، (14) روان شناسی انسان گرا، (15) روان شناسی سلامت، (16) تفکر سیستم ها، فمنیسم و بعضی از گروه های اقلّیت که شرایط مناسبی برای ظهور و توسعة اقدام پژوهی فراهم ساخته اند.

رویکرد اقدام پژوهی، ریشه در فلسفه پیشرفت گرایی دارد. (17) پیشرفت گرایان معتقدند مهم ترین واقعیت، تغییر است. تجربه و آزمایش دو واژه کلیدی آموزش و پرورش هستند که باید اساس آموزش قرار گیرند.

ازدیدگاه مک کرنن (18) مبانی تاریخی و فلسفی اقدام پژوهی از روش علمی برگرفته شده که ریشة آن به اواخر قرن نوزدهم می رسد، و کلیر (19) را به وجودآورنده آن معرفی می کند. وی همچنین اقدام پژوهی را تحت تأثیر عوامل تاریخی و فلسفی زیر بیان می نماید:

«1. نهضت دانش در آموزش و پرورش (20) در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم که در آن دسته ای کامل از کتاب ها برای تحقیق معلّمان به کار گرفته شد.

2. اندیشه های آموزش ترقی خواه و تجربه گرا

3. نهضت «گروه دینامیک» در آموزش روان شناسی اجتماعی و روابط انسانی که در دهه 1940 با شروع جنگ و مشکلات ناشی از آن فزونی یافت». (21)

روش انجام تحقیق

روش اسنادی- تحلیلی برای پژوهش، نوعی روش تحقیق بنیادی و نظری می باشد. «در پژوهش های کیفی پژوهشگر می تواند ازطریق استدلال قیاسی، استدلال استقرایی، تمثیل، نشانه یابی، تجرید، تشخیص تفاوت، تمایز، مقایسه و... که همه اینها به کمک تفکر، تعقل و منطق صورت می گیرد، اطلاعات گردآوری شده را ارزیابی و تجزیه وتحلیل کند». (22) محتوای آشکار و پنهان اسناد می تواند در دو سطح مورد ملاحظه قرار گیرد: سطح اوّل: شرط عینیت در تحلیل محتوا تصریح می کند که فقط نمادها و ترکیب های نمادی که واقعاً در اسناد و پیام ها ظاهر می شوند باید ثبت شود.

سطح دوّم: روش تحلیل محتوا در حدّ پاسخ به پرسش های معناشناسی و تشخیص ارتباط علائم با موضوع های مورد اشاره و مشخص کردن ارتباط علائم با علائم محدود می شود. در این پژوهش از هر دو سطحِ تحلیلِ اسناد، استفاده شده است. هم در سطح عینی یعنی محتوای آشکار و اشاره های صریح مکاتب فلسفی درمورد اقدام پژوهی و هم در سطح دوم که با استنتاج و استدلال در لایه های عمیق تر در معانی محصور در اسناد مرتبط، ریشه های اقدام پژوهی فلسفی توسط محقق جست و جو و استنباط می گردد.

اهداف تحقیق

هدف کلی این مقاله استخراج و مطالعه ریشه های فلسفی اقدام پژوهی(معلم پژوهنده) در دیدگاه های فلسفی با توجه به ویژگی ها و اهداف این روش تحقیق می باشد.

برای تحقق هدف کلی فوق، اهداف جزئی زیر تدوین شده است:

- مطالعه بنیادهای فلسفی اقدام پژوهی با توجه به تأکید اقدام پژوهی بر حلّ مسائل از طریق عمل؛

- مطالعه بنیادهای فلسفی اقدام پژوهی با توجه به تأکید اقدام پژوهی بر تغییرات در جهت مطلوب با مشارکت گروهی؛

- مطالعه بنیادهای فلسفی اقدام پژوهی با توجه به بهبود ارتباط میان نظریه و عمل از طریق انتقاد.

یافته های تحقیق

یافته اول: بررسی ریشه های فلسفی اقدام پژوهی در مکتب پراگماتیسم (عمل گرایی)

اقدام پژوهی از پراگماتیسم (23) (حل مسئله ، کاهش یا حذف شکاف نظر و عمل) متأثر شده است. پراگماتیسم عبارت است از: نوعی گرایش، روش و یا فلسفه ای که نتایج عملی و افکار و معتقدات آدمی را معیار اساسی تعیین ارزش و حقیقت آنها می داند. پراگماتیست ها معتقدند باید به علم تجربی و دنیای متغیّر و مسائل آن و طبیعت آن چنانکه هست بپردازند. تجربة اصیل، حاصل تعامل موجود زنده با محیط او می باشد. واقعیت، تمام چیزهایی است که ما تجربه می کنیم. (24)

دیویی (25) پرنفوذترین فیلسوف تربیتی پراگماتیست، «تجربه» را که از پدیده های حیاتی پراگماتیسم بود، محور آموزش و پرورش قرار داد و حتی فرایند تربیت را «بازسازی تجارب» تعریف کرد. از نظر دیویی، تجربه دو معنا دارد؛ یکی «اقدام» یا «عمل» و دیگری «احساس»؛ که عمل و احساس ارکان اصلی روش تجربی می باشد. وی «عمل» را مقدم بر «نظر» می داند. هدف از تعلیم و تربیت این است که دو مرحلة مهم از تجربه یعنی عمل و احساس و نتایج حاصل از آن، به یکدیگر پیوند داده شود. تجربه هرگز قطعی نیست، بلکه انسان ناگزیر است آن را پیوسته در پرتو تجربه آینده تجدید نماید.

چنین اندیشه ای معلم یا هر فرد را همواره به کسب یا تجدید تجربه دعوت می کند، یعنی اقدام پژوه وقتی با مسئله ای مواجه می شود و برای حل آن اقدام می کند، نتایج آن را بررسی کرده و نسبت به آن واکنش نشان می دهد و بدین ترتیب عمل حرفه ایِ خود را پیوسته اصلاح می نماید. (26) رویکرد اقدام پژوهی به دلیل تأکید بر عمل و دانش شخصیِ حاصل از تجربه و حلّ مسئله، ریشه در پراگماتیسم دارد. دیویی لزوم تصمیم گیری در موقعیت های مختلف زندگی شغلی افراد را بیان می کند؛ او به پژوهشی اشاره دارد که خطی نیست و به صورت مرحله ای، بازتاب هایی برای پژوهشگر دارد که باید تصمیم های مناسب با آن موقعیت اخذ کند. این تصمیم ها در مورد اموری است که به صورت دوره ای یا چرخه ای تکرار می شوند.

دانشمند نیز دربارة تحقیقات و چگونگی آنها باید تصمیم بگیرد، به عبارت دیگر او نمی تواند مسائل را یک بار و برای همیشه حل کند. او پیوسته باید دربارة بهترین کاری که در مرحله بعد باید انجام دهد قضاوت کند تا استنتاج او هر قدر جنبة نظری داشته باشد در موقع پیدایش، پاسخ گو باشد. به عبارت دیگر، جریان تحقیق علمی درزمینة فیزیک یا ریاضی، صورتی از عمل می باشد. دانشمند عمل کننده، پیش از هر چیز یک کارورز است و همیشه در امور عملی قضاوت می کند و تصمیم هایی اینکه، چه باید بکند و از چه وسیله ای برای انجام امور، استفاده کند، اخذ می نماید. (27)

معلّمی که رفتار حرفه اش با آنچه در اینجا توصیف گردید همخوانی داشته باشد به خصوص اینکه خود را در حصار یافته های پژوهشی آکادمیک اسیر و گرفتار نبیند و از آن، انتظار چگونه عمل کردن در کلاس درس را نداشته باشد، درحقیقت معلّمی است که جریان تدریس را با تفکر توأم کرده و از ظرفیت تفکر و اندیشة خود در جهت ایفای هرچه موثرترِ تکالیف حرفه ای، سود جسته است». (28)

اقدام پژوهی از جهت کشف مجهول، دارای سه مرحلة عمده می باشد: تشخیص، تغییر، ارزیابی. یعنی پژوهشگر عمل گرا، مسئله ای را تشخیص می دهد و تلاش می کند وضع نامطلوب را تغییر دهد و این تغییر را ارزیابی علمی کند؛ اگر پاسخ، مثبت بود کار را ادامه دهد و در غیراین صورت به راه های دیگری می اندیشد. این سه مرحلة عمده را برخی به شش مرحله، برخی دیگر (30) به هشت تا نه مرحله ریزتر تقسیم کرده اند که شامل:

1. مشخص کردن موضوع و عنوان پژوهش

2.توصیف وضعیت موجود و تشخیص مسئله

3. گردآوری اطلاعات

4. تجزیه وتحلیل و تغییر داده ها

5. انتخاب راه جدید موقّتی

6. اجرای طرح جدید و نظارت بر آن

7. گردآوری اطلاعات

8. ارزشیابی تأثیر اقدام جدید و تعیین اعتبار آن

9. تجدیدنظرکردنِ گزارش نهایی یا اطلاع رسانی

به نظر می رسد که مراحل اقدام پژوهی با روش مشکل گشایی و با حلّ مسئله دیویی یا عمل کامل تفکر او، نوعی همخوانی دارد. دیویی روش علمی را در مفهوم وسیع آن شامل پنج مرحله بیان می کند:

«1. موقعیت ابهام آمیز(31)

2. حصر و تعریف مسئله (32)

3. روش ساختن مسئله (33)

4. ایجاد فرضیه های موقّت

5. مرحلة تعیین کننده ای که اگر فرضیة مسئله را حل کند و پیامد مطلوبی به دست آورد، فرد فعالیت خود را ازسرگرفته تا مسئلة دیگری رخ بنماید، اگر مسئله پابرجا بماند، فرضیة دیگری مورد نیاز است». (34)

دیویی نظریة تعلیم و تربیت خود را بر محور پژوهش و حلّ مسئله که حاکی از نوعی روش کسب معرفت می باشد، استوار کرده است. معلم می تواند دانش و معرفت تدریس را با روش دیویی به دست آورد. همچنین دیویی به ماهیت انضمامی یا مشروط دانش، به ویژه در علوم انسانی و اجتماعی اشاره کرده است که حاکی از طرف داری وی از دانشِ برگرفته از موقعیت های خاص و دارای کاربرد مشروط (غیرمطلق) می باشد. لذا دانش و معرفت ازاین طریق با ویژگی معلم پژوهنده سازگار است و این زمینه از نظریه معرفتی دیویی، برای معلّم نقش پژوهندگی را در تدریس در کلاس درس قائل است.

مفهوم کارگزار فکورِ (35) دونالد شون، (36) به طور مستقیم به رشد و توسعة بحث معلّم پژوهنده و اندیشمند کمک کرد. شون کارگزار فکور را واجد ویژگی ای می داند که در برخورد با مسائل عینی و در موقعیت های خاص، خود را به کاربردِ مجموعة مهارت ها یا راه کارهای آموخته شده در دوره های تربیت حرفه ای و آموزش دانشگاهی(که نوعاً برگرفته از پژوهش های آکادمیک و غیرعملی می باشد) مقید نمی داند، بلکه به دلیل اینکه مسئله یا موقعیت عملی را در نوع خود منحصر به فرد و بی بدیل ارزیابی می کند، می کوشد تمامی قابلیت های وجودی و فکری خود، ازجمله اندوختة عملی اش را به کار گیرد و راه حل خاصی کشف یا خلق نماید. (37)

مقایسة ویژگی ها و اهداف اقدام پژوهی با نظرات فیلسوفان پراگماتیسم، محققان را به این برداشت رهنمون کرد که اقدام پژوهی از پراگماتیسم نشأت می گیرد.

مفاهیم حلّ مسئلة دیویی و تأکید او بر «اقدام»، «عمل» و «احساس نتایج آن عمل» و همچنین اعتقاد او بر تقدّم «عمل» بر «نظر»، با ویژگی های معلّم پژوهنده سازگار است. معلّم می تواند دانش و معرفت تدریس را با اتخاذ روش دیویی به دست آورد که این نتایج از راه اقدام پژوهی حاصل می شود. پس با یک جمع بندی می توان گفت که:

- مراحل اقدام پژوهی به حلّ مسئلة دیویی بسیار شباهت دارد؛

- مشارکت جویی و تعامل با دیگران در اقدام پژوهی به دموکراسی مورد نظر دیویی کمک می کند؛

- دانش شخصی حاصل از اقدام پژوهی، شبیه تجربة برخاسته از عمل است که در پراگماتیسم بر آن تأکید می شود؛

- رشد حرفه ای در جریان اقدام پژوهی مانند تکثّر تجربیات مفید و مفهوم رشد پراگماتیسم است؛

- ایجاد سازگاری بین نظریه و عمل در اقدام پژوهی از اصول پراگماتیسم است؛

- تغییر سنجیدة محیط توسط پژوهشگران در پراگماتیسم، مشابه هدف اقدام پژوهی یعنی «تغییر» می باشد؛

- کمک به رفع مشکلات موجود و مشکلات دیگران در اقدام پژوهی با عقیدة دیویی، مبنی بر اینکه فلسفه و فیلسوفان باید به حلّ مسائل انسان ها بپردازند، همخوانی دارد.

دونالد شون با مطرح کردن مفهوم کارگزار فکور، معلّمان را به اقدام پژوهی در محیط کار دعوت می کند. او با بیان این اندیشه که یک شخص در رویارویی با موقعیت های گوناگون و مشکل آفرین باید با اتکاء به دانش و تفکر خود و آزمودن راه های گوناگون و پیدا کردن راه های مناسبی با بهسازی وضع موجود، توانست اندیشة اقدام پژوهی را جهانی نماید.

پی نوشت ها:

1. Cooperative- Action Research.

2. Cooperative Research.

3. Operational Research.

4. Research in Action.

5. علی اکبر سیف، روا ن شناسی پرورشی، ص77.

6. Cohen.

7. Manion.

8 علی اکبر سیف، همان.

9. ر.ک: اقبال قاسمی پویا، راهنمای معلّمان پژوهنده.

10. Empowerment.

11. Action Research.

12. Teacher Research

13. محمدرضا آهنچیان و همکاران، اقدام پژوهی راهبردی برای بهبود آموزش و تدریس (اصول، نظریه ها، چارچوب عمل)، ص182.

14. Constructivism.

15. Humanistic Psychology.

16. Health Psychology.

17. اسماعیل پاکیزه و حسین محققی، «اقدام پژوهی چرا و چگونه»، رشد تکنولوژی، ش144، ص2و3.

18. Mckernen.

19. Collier.

20. Science in education.

21. James Mckernen,Curriculum Action Researeh, a Hand book of methods and Resources (p.8) Historical and Philosophical Foundations of Action Researeh, p.7-8.

22. محمد حافظ نیا، مقدمه ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، ص233.

23. Pragmatism

24. ر.ک: علی شریعتمداری، فلسفه (مسائل فلسفی- مکتب های فلسفی -مبانی علوم).

25. John Dewey.

26. ر.ک: زهرا گویا، «تاریخچة تحقیق عمل و کاربرد آن در آموزش»، تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش)، ش35و36.

27. جان دیویی، تجربه و آموزش و پرورش، ترجمة سید اکبر میرحسین، ص207.

28. محمود مهر محمدی، جستارهایی در پژوهش در قلمرو آموزش و پرورش، ص25.

29. اقبال قاسمی پویا، راهنمای معلّمان پژوهنده، ص35.

30. همان، ص88.

31. The Problematic Situation.

32. Defining.

33. Clarification of the problem.

34. جرالد گوتک، مکاتب فلسفی و آرا تربیتی، ترجمة محمدجعفر پاک سرشت، ص133.

35. Reflective Practitoner.

36. Donald Schon.

37. محمود مهر محمدی، همان، ص27.

 

منابع

آهنچیان، محمدرضا و همکاران، اقدام پژوهی راهبردی برای بهبود آموزش و تدریس (اصول، نظریه ها، چارچوب عمل)، تهران، پژوهشکده تعلیم و تربیت، 1383.

بشیریه، حسین، «هابرماس، نگرش انتقادی و نظریه تکامل»، اطلاعات سیاسی و اقتصادی، ش73، مهر و آبان1372، ص8-17.

بهشتی، سعید، زمینه ای برای بازاندیشی در فلسفه تعلیم و تربیت، چ دوم، تهران، ویرایش، 1387.

پاکیزه، اسماعیل و حسین محقّقی، «اقدام پژوهی چرا و چگونه»، رشد تکنولوژی، ش144، ص2و3.

حافظ نیا، محمد، مقدمه ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، تهران، سمت، 1383.

دیویی، جان، تجربه و آموزش و پرورش، ترجمة سید اکبر میرحسین، تهران، مرکز ترجمه و نشر کتاب، 1369.

زندوانیان، احمد ، شناسایی و تحلیل ذهنیت فلسفی مربیان آموزش بزرگسالان استان یزد، پایان نامه دکتری رشتة تاریخ و فلسفه آموزش و پرورش، اهواز، دانشگاه شهیدچمران، 1387.

سیف، علی اکبر، روان شناسی پرورشی، چ سوم، تهران، آگاه، 1379.

شریعتمداری، علی، فلسفه (مسائل فلسفی- مکتب های فلسفی - مبانی علوم)، اصفهان، قلم، 1347.

فارسی، جلال الدین، درس هایی دربارة مارکسیسم، تهران، مشعل آزادی، 1354.

قاسمی پویا، اقبال، راهنمای معلّمان پژوهنده، تهران، لوح زرین، 1382.

کمالی، علی، مقدمه ای بر جامعه شناسی نابرابری های اجتماعی، تهران، سمت، 1379.

گوتک، جرالد، مکاتب فلسفی و آرا تربیتی، ترجمة محمدجعفر پاک سرشت، تهران، سمت، 1386.

گویا ،زهرا، «تاریخچة تحقیق عمل و کاربرد آن در آموزش»، تعلیم و تربیت (آموزش و پروش)، ش35و36، پاییز و زمستان1372، ص23-40.

مهر محمدی، محمود، جستارهایی در پژوهش در قلمرو آموزش و پرورش، تهران، پژوهشکده تعلیم و تربیت، 1379.

واعظی، احمد، درآمدی بر هرمنوتیک، قم، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1380.

Delnooz,Paul, Information Systems Action Research Applied Viewof Emerging thePhilosophical Basis of Action Research, 2009

Reason,p & Bradbury.h, Hand book of action researeh Participative Inguiry and practice, London, sage publications, 2001

Mckernen,James, Curriculum action researeh, aHand book of methods and resources(p.8)historical and philosophical foundations of action researeh, 1999.

 

منبع: فصلنامه پژوهش– شماره 5

ادامه دارد/

 

تماس با ثبت شرکت ارشیا

موضوع : اخبار » تیتر اخبار » خبرگزاری فارس

تاریخ : 25-09-1393, 02:06

 

تمامی نظرات در کمتر از 12 ساعت پاسخ داده می شود

ارسال نظر


روزنامه رسمی

رهگیری پرونده ثبت شرکت
دفاتر پستی منتخب

ثبت شرکت برای اتباع خارجی

ثبت شرکت سهامی خاص :
اطلاعیه ها و اخبار
نظرسنجی
به نظر شما مناسب ترین شرکت برای شروع فعالیت اقتصادی کدام شرکت می باشد ؟
شرکت محدود
شرکت خاص
موسسه
شرکت تعاونی
ثبت شرکت در سراسر ایران
پشتیبانی ثبت ارشیا
||کرکره برقی|ایزوگام|کفسابی